thai
eng
ทันตกรรมเพื่อความสวยงาม ตอน 2.
อาจารย์ทันตแพทย์ เฉลิมพล  ลี้ไวโรจน์

ถาม     การฟอกสีฟัน เป็นอย่างไร
ตอบ     การฟอกสีฟัน คือ การใช้สารเคมีอ่อนๆ (มีหลายชนิด) ใส่ถาดที่ทำเฉพาะสำหรับแต่ละคน แล้วเอาเข้าไปในช่องปากของคนไข้ การฟอกสีฟันนี้จะช่วยแก้ไขความผิดปกติในเรื่องของสีของฟัน ส่วนใหญ่จะมีการฟอกสีฟันในฟันหน้าทุกซี่ หรือบางครั้งจะมีการฟอกสีฟันเฉพาะซี่ที่เกิดฟันสีคล้ำขึ้น คนที่สูงอายุขึ้นฟันจะมีสีเหลืองเข้มขึ้น เกิดจากเนื้อฟันมีการสร้างตัวมากขึ้น การฟอกสีฟันจะสามารถช่วยให้บางรายมีสีฟันที่ขาวขึ้นได้

ถาม     มีอันตรายหรือไม่
ตอบ     ผลการวิจัยออกมา พบว่าไม่มีอันตรายใดๆ ต่อตัวฟัน เคยมีคำถามว่าการฟอกสีฟันฟังดูแล้วจะเป็นการใช้สารเคมีซึ่งทำให้ฟันเปราะขึ้น ในความเป็นจริงแล้วไม่ได้ทำให้ฟันเปราะขึ้น เพราะว่าสารเคมีตัวนี้จะเป็นตัวที่เข้าไปสลายสารอินทรีย์ในฟัน ซึ่งสารอินทรีย์พวกนี้ทำให้เกิดสีขึ้น สารอินทรีย์ในส่วนนี้ไม่ใช่สารเคมีที่เป็นองค์ประกอบของตัวฟัน เพราะฉะนั้นจะไม่ทำให้ฟันเปราะขึ้น มีเฉพาะสีเท่านั้นที่ถูกกำจัดออกไป ผู้ป่วยบางรายที่เข้ามารับการรักษา อาจพบผลข้างเคียง เช่น พบว่าเมื่อฟอกสีฟันไปแล้วจะมีการเสียวฟันมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อทานน้ำแข็งเย็นๆ หรืออาหารที่มีความหวานจัด เปรี้ยวจัด โดยปกติอาการเสียวมักจะหายไปในระยะเวลาอันสั้น ถ้ามีอาการเสียวฟันขณะอยู่ในช่วงระหว่างการรักษา ต้องแจ้งทันตแพทย์เพราะทันตแพทย์จะหยุดการรักษาไประยะหนึ่ง เมื่อการเสียวฟันหาย ก็กลับมาฟอกสีฟันใหม่ ในบางคนก็อาจจะมีอาการเจ็บเหงือกได้เพราะว่าบางครั้งสารเคมีเล็ดลอดไปสัมผัสเนื้อเยื่อของเหงือกได้ แต่สารเคมีนี้มีความเข้มข้นและความรุนแรงน้อย เพราะฉะนั้นเหงือกที่เจ็บก็จะเป็นไม่นาน ถ้าอยู่ภายใต้การควบคุมของทันตแพทย์จะไม่พบปัญหาใด ๆ

ถาม     ผลข้างเคียงเหล่านี้ไม่ว่าจะเป็นจากเสียวฟันหลังจากทำหรือว่าผลข้างเคียงที่เกิดขึ้น ในฐานะที่เป็นทันตแพทย์ต้องอธิบายให้คนไข้ฟังก่อนไหม
ตอบ     ใช่ ต้องอธิบายให้ฟังก่อนว่าจะเกิดอะไรขึ้นมาบ้าง เพราะว่าในเรื่องของทันตกรรมเพื่อความสวยงาม ทุกอย่างเราจะต้องมีการสื่อสารและอธิบายให้กับผู้ที่เข้ามารับการรักษาเป็นอย่างดี ถ้าเขาไม่รู้เลย เขาจะสงสัยว่ามันเกิดอะไรขึ้น

ถาม     ปัจจุบันมีชุดฟอกสีฟันสำเร็จรูปจำหน่ายทั่วไป ถ้าต้องการทำเองจะใช้ได้หรือไม่
ตอบ     ไม่อยากแนะนำให้ซื้อ อาจจะราคาถูกจริง แต่ถาดที่ใส่มาให้ด้วยในชุดนั้นไม่ได้ทำเฉพาะแต่ละบุคคล ถ้าหากเราทำการฟอกฟันภายใต้ผู้ชำนาญการเฉพาะก็จะได้รับการดูแลแนะนำที่ดี ไม่เกิดปัญหาที่ผิดปกติเกิดขึ้นในระหว่างฟอกฟัน เช่น กรณีสมมุติว่าเกิดมีปัญหาอย่างที่กล่าวไปข้างต้น ทันตแพทย์ก็จะให้สารบางอย่างไปเพื่อลดอาการเสียวฟัน ทำให้อาการเสียวฟันลดน้อยลงได้ อีกทั้งความเข้มข้นของกรดที่ทันตแพทย์ใช้จะแตกต่างจากกรดของน้ำยาสำเร็จรูปในท้องตลาด บางยี่ห้อเวลาใช้อาจจะมีผลข้างเคียงตามมาด้วย ฉะนั้นถ้าหากเราเข้ามารับการรักษาตามที่ทันตแพทย์ควบคุมแล้ว ทันตแพทย์สามารถแนะนำในสิ่งต่างๆ ที่แทรกซ้อนขึ้นมาได้ แล้วถาดที่ทันตแพทย์ทำให้จะเป็นถาดเฉพาะตัวบุคคล ก็จะใส่เข้าไปได้พอดีกับฟัน ป้องกันการเกิดผลข้างเคียงต่างๆ ดังกล่าวข้างต้น นอกจากนี้ยังพบว่าการเข้ารับการฟอกฟันภายใต้การดูแลของทันตแพทย์จะได้ผลที่ดี ฟันขาวได้ไวกว่าการฟอกสีฟันเอง

ถาม     ปัจจุบันมีการโฆษณายาสีฟันที่ทำให้ฟันขาวขึ้น ไม่ทราบว่าได้ผลแค่ไหน
ตอบ     ได้มีการวิจัยออกมาแล้วว่าให้ใช้ยาสีฟันดังกล่าวร่วมกับการฟอกสีฟัน จะทำให้ฟันขาวเร็วขึ้น แต่ถ้าใช้ยาสีฟันอย่างเดียว ฟันอาจไม่ขาวขึ้นจนคนไข้พอใจได้ แต่ยาสีฟันที่ทำให้ฟันขาวบางชนิดอาจไม่มีสารฟอกสีฟัน แทนที่จะมีสารฟอกสีฟันจะมีสารที่ฉาบผิวฟันแทน เวลาที่เราแปรงฟันด้วยยาสีฟันชนิดนี้ จะมีสารบางอย่างไปเคลือบฟัน ทำให้ฟันดูขาวและเงาแต่จะเป็นเพียงระยะสั้นๆ พอผ่านไปประมาณ 1/2 ช.ม. หรือ 1 ช.ม. ก็จะหายไปอันนี้ไม่ได้เป็นการฟอกสีฟันอย่างที่เราเข้าใจกัน ถ้าหากทำการฟอกสีฟันแล้วใช้ยาสีฟันประเภทที่ทำให้ฟันขาวขึ้นร่วมด้วย ก็จะทำให้เห็นผลได้เร็วขึ้น หรือดีขึ้น

ถาม     วิธีการฟอกสีฟันเป็นการรักษาทางทันตกรรมเพื่อความสวยงามมีข้อดีอย่างไร
ตอบ     ข้อดีคือ การรักษาด้วยวิธีการนี้ไม่มีการสูญเสียผิวฟันไปเลย ไม่มีการกรอฟัน ไม่มีการกรอทำลายเนื้อฟัน เป็นวิธีการอนุรักษ์มาก แต่ถ้าการรักษาไม่ได้ผลเราก็สามารถเปลี่ยนมาใช้วิธีการที่มีการกรอฟันร่วมขึ้นได้

ถาม     ข้อจำกัดหรือว่าข้อด้อยมีอะไรบ้าง
ตอบ     ข้อจำกัดของวิธีนี้คือไม่สามารถที่จะแก้ไขความผิดปกติของรูปร่างฟันได้ เช่น ถ้ารูปร่างของฟันที่ผิดสรีระไป การฟอกสีฟันจะไม่ทำให้รูปฟันเปลี่ยน จะทำให้สีเปลี่ยนเท่านั้น ข้อจำกัดอีกประการหนึ่ง คือ ไม่สามารถที่จะทำนายผลการรักษาได้ บางครั้งได้ผลดี บางครั้งอาจจะไม่ได้ผลเลย ในผู้ป่วยบางคนที่มีฟันเข้มมากๆ (ความผิดปกติจากการรับประทานยาพวกเตตราไซคลิน) การฟอกสีฟันอาจจะทำให้ฟันขาวขึ้นมาได้เล็กน้อยหรือบางครั้งอาจจะไม่ได้ผลเลย เพราะมีรายงานว่าผู้ป่วยที่มีความผิดปกติจากสาเหตุดังกล่าว อาจจะต้องใช้ระยะเวลาที่ยาวนานในการฟอกสีฟัน (ตั้งแต่ 3 เดือนถึง  1 ปี) ค่อนข้างจะนานมาก ข้อจำกัดอีกประการหนึ่งคือ ฟันที่ฟอกนั้นสีอาจจะกลับไปคล้ำลงได้ในระยะเวลาหนึ่ง เช่น ฟอกสีฟันในเวลานี้ พอผ่านไปประมาณ 1 ปี สีอาจจะกลับมาเหลืองอีกเล็กน้อย แต่สีที่กลับมาเหลืองนี้จะไม่เหลืองเท่าตอนแรกเริ่ม แต่เมื่อเราทำการฟอกสีฟันใหม่ ก็จะฟอกได้ง่ายขึ้น เร็วขึ้น

ถาม     วิธีการฉาบฟันด้วยวัสดุสีเหมือนฟันหรือฉาบมุก คืออะไร แก้ไขอะไรได้บ้าง
ตอบ     คือ วิธีการที่มีการกรอแต่งฟัน บริเวณผิวเคลือบฟันออกประมาณ 0.5 มิลลิเมตร แล้วใช้วัสดุสีเหมือนฟันปิดเข้าไปแทนเคลือบฟันที่ถูกกรอตัดออกนั้น ซึ่งจะสามารถแก้ไขความผิดปกติของสีและรูปร่างของฟัน วัสดุที่มีสีเหมือนฟัน ที่ใช้ในการฉาบฟันจะมี 2 ประเภท ประเภทที่ 1 คือวัสดุที่คล้ายๆ กับพลาสติก ชื่อว่า คอมโพสิต ชนิดที่ 2 คือ วัสดุที่มีลักษณะคล้ายๆ กับแก้ว เราเรียกว่า พอร์ซเลนหรือเซรามิค

ถาม     วัสดุทั้ง 2 ชนิด ต่างกันอย่างไร
ตอบ     ข้อดี - ข้อด้อยต่างกัน วัสดุคอมโพสิตราคาจะถูกกว่า แต่ลักษณะของวัสดุจะมีความแข็งแรงน้อยกว่าและความเป็นธรรมชาติคล้ายฟันน้อยกว่า เมื่อเทียบกับวัสดุประเภทพอร์ซเลน เมื่อใช้งานระยะหนึ่ง คอมโพสิตจะมีการสึกของวัสดุได้ รวมทั้งอาจจะมีการดูดซึมน้ำ น้ำลาย เข้าไปในวัสดุอุดมากขึ้น สรุปง่ายๆ คือ ความคงทนของวัสดุจะด้อยกว่าพอร์ซเลน ข้อดีของพอร์ซเลน คือ มีความคงทนสูงกว่า สีจะสวยงามเหมือนฟันธรรมชาติ มีความเงา สะท้อนแสง มีความใส และสีจะคงทนไม่มีการเปลี่ยนแปลงตามเวลาเหมือนกับวัสดุคอมโพสิต ข้อด้อย คือ ราคาค่ารักษาจะสูงกว่า

ถาม     วิธีรักษาทางทันตกรรมสวยงาม ที่เรียกว่าการฉาบฟันหรือเคลือบมุก ศัพท์เทคนิคเรียกว่าอะไร
ตอบ     การทำวีเนียร์ (veneer)

ถาม     ข้อดีของการรักษาด้วยวิธีนี้ คืออะไร
ตอบ     ในการทำวีเนียร์ ถ้าคนไข้มีฟันดำมากๆ เช่น ในกรณีที่มีความผิดปกติจากการทานยาเตตราไซคลิน ถ้าหากว่าความดำอยู่ในระดับกลาง ๆ ก็สามารถใช้วิธีการนี้ในการปิดบังสีฟันได้ โดยการใช้วัสดุ 2 อย่างที่กล่าวถึง คือ คอมโพสิตหรือพอร์ซเลน ยึดกับตัวฟันที่เรากรอออกไป โดยในการยึดวัสดุทั้ง 2 ชนิดนี้ จะใช้สารช่วยยึดอยู่ระหว่างฟันและวัสดุ โดยสารช่วยยึดจะมีสีที่เป็นสีขาว คอยกันสีของฟันที่ดำคล้ำสะท้อนออกมาภายนอก ทำให้ฟันสีขาวเป็นธรรมชาติมากขึ้น นอกจากนี้วิธีนี้ยังแก้ไขความผิดปกติของรูปร่างฟันได้ด้วย กรณีที่ฟันมีลักษณะเป็นฟันซี่ที่เล็กลงหรือมีช่องว่างระหว่างฟัน การทำฉาบฟันวิธีนี้สามารถที่จะเสริมแต่งรูปร่างให้มีรูปร่างที่เหมาะสม กำจัดช่องว่างต่างๆ ระหว่างฟันได้ ด้วยการใช้วัสดุ 2 อย่างดังกล่าว สรุปก็คือจะช่วยแก้ไขความผิดปกติของฟันทั้งในเรื่อง สีฟันและรูปร่างฟัน

ถาม     ค่าใช้จ่ายของการทำวีเนียร์แพงหรือไม่
ตอบ     แตกต่างกันไปตามวัสดุที่ใช้ ถ้าเป็นวัสดุประเภทแรก คือ คอมโพสิต ราคาจะไม่แพงนัก แต่ถ้าเลือกใช้เคลือบพอร์ซเลนจะมีขั้นตอนการส่งไปให้ห้องปฏิบัติการทำเคลือบพอร์ซเลน ค่าใช้จ่ายจะสูงขึ้น

ถาม     ข้อจำกัดในการรักษาด้วยวิธีวีเนียร์
ตอบ     วัสดุประเภทนี้เราใช้ฉาบฟันเพียงบาง ๆ ประมาณ 0.5 มิลลิเมตร เพราะฉะนั้นคนไข้ที่นอนกัดฟันใช้การรักษาด้วยการทำวีเนียร์คงจะไม่ดี เพราะถ้าเกิดกัดฟันมากๆ เข้า เคลือบฟันวีเนียร์ที่บางนี้มักจะแตกหักง่าย อีกประการหนึ่งคือ ถ้ารักษาวิธีวีเนียร์ไปแล้ว คนไข้จะใช้ฟันที่ฉาบด้วยวีเนียร์ไปกัดอะไรแข็งๆ มากๆ ไม่ได้ เช่น บางคนชอบไปใช้ในการแกะปู ถ้าเราใช้ฟันวีเนียร์อันนี้ไปแทะก็จะทำให้วีเนียร์นี้แตกและหลุดได้เหมือนกัน ข้อจำกัดอีกประการหนึ่งคือ การมุ่งเน้นที่จะตอบสนองความพอใจของผู้ป่วยที่เข้ามารับการรักษา เพราะฉะนั้นความพึงพอใจของผู้ที่เข้ามารับการรักษานี้จะสำคัญมาก ถ้าทันตแพทย์ไม่มีการสื่อสารกับผู้เข้ามารับการรักษาที่ดีก็จะมีปัญหากันมาก เพราะผู้ที่เข้ามารับการรักษามักจะมีความคาดหวังสูง บางคนอาจจะเข้ามาพร้อมหนังสือหรือนิตยสารแล้วบอกว่า ต้องการทำฟันให้สวยเหมือนดาราคนนี้ ตรงจุดนี้จะยากมาก เพราะวีเนียร์สามารถทำฟันให้สวยได้ แต่เราไม่สามารถเปลี่ยนรูปหน้าทำให้สวยเหมือนดาราต่างๆ ที่บอกได้ บางครั้งทันตแพทย์จะมีการถ่ายรูปก่อนการรักษาแล้วเข้าคอมพิวเตอร์ใช้โปรแกรมสร้างลักษณะ คือให้สีดีขึ้น หรือว่าให้รูปร่างฟันดีขึ้น พอคนไข้เห็นก็จะรู้ว่าหลังจากการรักษาเขาจะดูดีได้เท่านี้ คนไข้ก็จะคาดหวังตามลักษณะที่สร้างขึ้นจากคอมพิวเตอร์ได้

ถาม     ในเรื่องความเข้าใจของคนไข้บางรายอาจจะไม่ตรงกัน บางคนเดินเข้าไปยังไม่ทราบว่าเป็นอะไรขอเข้าไปฉาบฟัน หรือเข้าไปครอบฟัน ในลักษณะอย่างนี้ทันตแพทย์ต้องให้เข้ามานั่งคุยกันในรายละเอียดก่อนเลยใช่หรือไม่
ตอบ     ใช่ ในเรื่องของทันตกรรมเพื่อความสวยงาม ครั้งแรกที่ผู้ป่วยเข้ามาก็จะคุยกันค่อนข้างมาก เพื่อที่จะให้รู้ว่าเขาต้องการอะไร จะไม่เหมือนกับการรักษาอย่างอื่น คือ เข้ามาถึงบอกว่าปวดฟัน เราก็รู้ว่าเราต้องทำอะไร อันนี้เข้ามาเพื่อต้องการจะทำฉาบฟัน หรือเข้ามาต้องการจะฟอกสีฟัน เป็นต้น เราก็ดูว่าการรักษาที่คนไข้ต้องการมีความเหมาะสมมากน้อยเพียงใด แล้วต้องเข้าใจว่าความต้องการของผู้ป่วยมีแค่ไหนต้องคุยกันค่อนข้างจะมาก บางครั้งเข้ามาครั้งแรกไม่ได้ทำอะไรเลย อาจจะมีการถ่ายรูป พิมพ์ปากเอาไว้ เพื่อที่จะเข้าเครื่องคอมพิวเตอร์ แสดงให้เขาดูว่าหลังจากที่ทำแล้วจะเป็นอย่างนี้

ถาม     ผู้ป่วยบางคน เมื่อไปพบแล้วมีความรู้สึกว่าคุณหมอกำลังทดลองอะไรในปากเราอยู่ เกิดจากการที่ไม่ได้มีการสื่อสารกันก่อนใช่หรือไม่
ตอบ     ใช่ อย่างที่ได้พูดกันมา เช่น การฟอกสีฟัน ก็มีข้อด้อย คือ ทำนายผลไม่ได้ แต่ไม่มีผลเสียอะไรกับตัวฟัน ก็ต้องคุยกันให้เข้าใจก่อนว่า อาจจะไม่สำเร็จ แต่ผู้ป่วยไม่ได้สูญเสียอะไร หมายความว่าตัวฟันไม่ได้ถูกทำลายไป การสื่อสารจะต้องสื่อสารให้ดี เพราะถ้าไม่ดีแล้ว ปัญหาตามมาจะมีอีกมาก ในสาขาวิชาชีพนี้ ในต่างประเทศจะมีการฟ้องร้องกันมาก ปัญหาส่วนใหญ่ที่เกิดขึ้นจะเกิดจากทันตแพทย์ไม่ได้สื่อสารกับคนไข้ให้ดีก่อนการทำฟัน

ถาม     ข้อสรุปเกี่ยวกับทันตกรรมเพื่อความสวยงาม
ตอบ     สรุปทันตกรรมเพื่อความสวยงามจะมุ่งเน้นเพื่อแก้ไขความผิดปกติของสีและรูปร่างของฟันให้ดูดีเป็นธรรมชาติ โดยการรักษามุ่งเน้นที่ความพอใจของผู้เข้ามารับการรักษา ถ้าหากสนใจที่จะเข้ามารับการรักษาก็สามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดได้ที่ภาควิชาทันตกรรมหัตถการ คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ

ถาม     ข้าราชการจะเบิกได้หรือไม่
ตอบ     เบิกไม่ได้ แต่บางกรณี เช่น การฉาบฟันด้วยวัสดุคอมโพสิต ก็สามารถจะเปิกได้ในระดับหนึ่ง แต่ถ้าเป็นวิธีการอื่นอย่างที่พูดมา คือ ฟอกสีฟัน ครอบฟัน หรือการฉาบฟันด้วยวัสดุพอร์ซเลนเบิกไม่ได้